[Kernenergienieuws] 17 augustus 2010

[Laka Foundation]

Vandaag: 

** Tweede kerncentrale komt er toch niet (dePers, 16-8)

** De toekomst van kernenergie (kader bij hoofdartikel)


-----------------------

Geen bedrijf dat het zelf wil financieren 
Tweede kerncentrale komt er toch niet

De Pers, 16 augustus 2010
Door: Jan-Hein Strop
 
Met een nieuwe rechtse regering staan de lichten op groen voor de 
bouw van een nieuwe kerncentrale. Maar tegenstanders van kernenergie 
hoeven niet te vrezen. De kans is groot dat Borssele II er niet komt. 
Met dank aan de geliberaliseerde energiemarkt.

Tijdens de onderhandelingen tussen VVD, CDA en PVV zijn vele hobbels 
te nemen, maar kernenergie is er niet een van. De drie partijen zijn 
voorstander van de bouw van een nieuwe kerncentrale, blijkt 
onomwonden uit de verkiezingsprogramma’s. Het ziet er daarom naar uit 
dat zo’n rechts kabinet de ruimte geeft voor de bouw van Borssele II, 
vlak naast de huidige kerncentrale in Zeeland. 
Dat gaat vuurwerk geven. Hoewel kernenergie lang niet meer zo 
controversieel is als in de jaren tachtig, zullen alle linkse 
partijen inclusief de milieubeweging zich luidkeels tegen goedkeuring 
van de bouw keren. Alle argumenten zullen opnieuw de revue passeren – 
van de afvalproblematiek tot en met het risico op verspreiding van 
gevaarlijk nucleair materiaal. 
Het kabinet zal daar tegenover stellen dat kernenergie betrouwbare en 
betaalbare stroom levert en ons minder afhankelijk maakt van Russisch 
gas. Uranium is er genoeg en komt uit ‘veilige’ landen als Canada en 
Australië. En heel anders dan in de jaren tachtig zal het kabinet 
erop wijzen dat er bij deze vorm van opwekking nauwelijks CO2 
vrijkomt. Winst voor het klimaat dus. 

Liberalisering 
Maar er is nog een groot verschil met de jaren tachtig: de 
marktomstandigheden van nu zijn totaal anders, tot vreugde van 
Greenpeace cum suis. De energiemarkt is in de jaren negentig 
geliberaliseerd, waarbij het niet aan de overheid maar aan 
marktpartijen is om investeringsbeslissingen te doen. In het geval 
van kerncentrales gaat het om investeringen van de buitencategorie, 
zowel in termen van omvang als complexiteit. Energiebedrijf Delta, 
eigenaar van Borssele, schat de kosten van een nieuwe centrale op 4 à 
5 miljard euro, veel meer dan de prijs van een kolencentrale. 
Een investering van zo’n formaat komt er natuurlijk wel als bedrijven 
verwachten dat snel terug te verdienen. Maar de financiële risico’s 
verbonden aan de bouw en exploitatie van een kerncentrale zijn zo 
groot, dat er in de geschiedenis nog nooit één is gebouwd, waarbij de 
risico’s niet minstens deels door een overheid werden gedragen. De 
markt durft het zelfstandig niet aan, concludeerde ’s werelds 
grootste bank Citigroup vorig jaar al (New Nuclear – The Economics 
Say No). 
Dat geldt ook voor Nederland, denkt Ebel Kemeling, managing director 
van Spring Associates en ingewijde in de energiesector. ‘Zonder 
overheidshulp komt er waarschijnlijk geen nieuwe kerncentrale’, zegt 
hij. Hij wijst op het voorbeeld van de VS waar president Obama dit 
jaar ruim acht miljard dollar aan garanties verstrekte op leningen 
voor kerncentrales, met groot risico voor de belastingbetaler. 
VVD en CDA lijken zich dat niet te realiseren: in de programma’s 
wordt over staatsbemoeienis met geen woord gerept. Het is überhaupt 
de vraag of het nucleaire enthousiasme van de VVD stoelt op voldoende 
kennis. In het conceptverkiezingsprogramma stond nog dat de partij 
voorstander was van een kerncentrale van de ‘vierde generatie’. Die 
bestaat alleen nog helemaal niet, alleen op de tekentafel van 
wetenschappers (zie kader). In de definitieve versie werd ‘vierde 
generatie’ vervangen door ‘het modernste type’. 
Wat zijn dan die risico’s dat bedrijven het niet alleen aandurven? 
Met stip op één staat het gevaar dat het project niet op tijd afkomt 
en tegen kostenoverschrijdingen aanloopt. De bouw duurt altijd lang 
(historisch gemiddeld zes jaar) en de veiligheidseisen zijn dermate 
streng dat complicaties snel vertraging geven. 
Finland is in dit opzicht een afschrikwekkend voorbeeld. De nieuwe 
centrale bij Olkiluoto, gesteund door Zweedse en Franse garanties, 
had vorig jaar al af moeten zijn, maar gaat op zijn vroegst in 2013 
draaien. Wie voor de miljarden extra kosten gaat opdraaien, is 
inmiddels onderwerp van een bitter gevecht tussen de opdrachtgever en 
de leverancier. 
Bij zulke tegenvallers duurt het nog langer voordat investeerders hun 
geld hebben terugverdiend; wat bij kerncentrales überhaupt al veel 
langer duurt dan bij gas- en kolencentrales vanwege de hoge 
constructiekosten. Wat geldschieters nog extra zenuwachtig maakt, is 
de onzekerheid over de ontwikkeling van de elektriciteitsprijs, die 
over een heel lange periode voorspeld moet worden. Over een jaar of 
tien is dat volgens marktkenners nog enigszins te overzien, maar 
kerncentrales gaan veertig jaar mee. 

Windenergie 
De meeste kenners gaan ervan uit dat de prijs zal stijgen, door 
groeiend energiegebruik en het Europese emissiehandelssysteem. Als 
vervuilende energiebedrijven meer moeten gaan betalen om CO2 uit te 
stoten, gaat de stroomprijs omhoog; goed voor kerncentrales want die 
stoten weinig CO2 uit en maken zo meer winst. Maar of dat gebeurt is 
allerminst zeker, omdat het systeem politiek gevoelig is en allerlei 
lekken kent. 
Als de prijs tegen de historische trend in (2 procent stijging per 
jaar) daalt, dan bestaat het risico dat de investeerders geen cent 
terug zien. Denkbeeldig is dat niet, nu overheden een lager 
energiegebruik stimuleren en hernieuwbare energie aan een opmars 
bezig is. Zo bestaan er in Nederland ambitieuze plannen voor grote 
windparken op zee, die net als kerncentrales duur zijn om te bouwen, 
maar vervolgens heel lage kosten kennen. Als het dan in daluren flink 
waait, is de prijs van windenergie het laagst. In Denemarken, waar 
veel windmolens staan, leert de ervaring dat de prijzen van stroom op 
de spotmarkt dalen op zo’n moment, wat slecht is voor het rendement 
van een kerncentrale. 
En wat als over vier jaar, midden tijdens de bouw, het kabinet-
Halsema aantreedt? Toegegeven, heel waarschijnlijk is het niet dat 
GroenLinks de grootste partij van Nederland wordt, maar ook met 
politieke risico’s moeten geldschieters rekening houden. Terugdraaien 
van de bouw kan tegen die tijd niet meer, lastig doen is voor een 
linkse regering evenwel mogelijk – een schrikbeeld van miljarden aan 
kostenoverschrijdingen komt naderbij. 
Ondanks dit alles heeft Delta vorig jaar al de eerste stappen gezet 
voor de vergunningsaanvraag voor Borssele II. Delta heeft de 
miljarden niet zelf, en is daarom aangewezen op een buitenlandse 
partner. Alleen heel grote partijen als het Franse EDF komen dan in 
aanmerking, waarbij het de vraag is of Delta als kleintje in de 
Europese markt wel een meerderheid van de aandelen houdt in een 
toekomstig project. 
Zo nee, dan heeft het kabinet wel wat uit te leggen, want de huidige 
demissionaire minister van economische zaken Maria van der Hoeven 
(CDA) stond uit principe niet toe dat Borssele in buitenlandse handen 
kwam. Dat dreigde wel even te gebeuren toen Essent – naast Delta voor 
de helft eigenaar van Borssele – vorig jaar werd overgenomen door het 
Duitse RWE. Voorlopig hebben de Duitsers ondanks verzet daarom naast 
de Zeeuwse kerncentrale gegrepen. 

Vier miljard 
Om al deze redenen is voor kernenergie overheidshulp noodzakelijk, 
zegt consultant Ebel Kemeling. En dat is vanwege de grote bedragen 
die ermee gemoeid zijn, geen beslissing om op een achternamiddag te 
nemen. ‘Net als in de VS zal een nieuw kabinet een garantie voor de 
bouwkosten moeten verstrekken. Denk in het geval van Borssele II aan 
zo’n vier miljard euro, 80 procent van de bouwkosten naar Amerikaans 
voorbeeld.’ 
Waarom zou een rechtse, marktgeoriënteerde regering in tijden van 
harde bezuinigingen het publiek opzadelen met zo’n risico, terwijl 
Nederland sinds dit jaar meer stroom produceert dan het nodig heeft? 
Is het aanstaande kabinet in deze omstandigheden bereid om zo’n 
garantie af te geven? Kemeling vermoedt dat de overheidshulp lastig 
te verkopen is. ‘Het blijft de vraag waarom de overheid met publiek 
geld private rendementen moet garanderen. Als het goed gaat, worden 
het energiebedrijf en de banken rijk, gaat het mis dan betalen wij de 
rekening.’


---------------------

De toekomst van kernenergie
De meeste kerncentrales, ook die in Borssele, zijn van de zogeheten 
tweede generatie. In de jaren negentig kwam de derde generatie op de 
markt, die vooralsnog alleen in Azië te vinden is. Belangrijkste 
voordeel van dit type reactor is de verbeterde veiligheid. Nadeel is 
nog steeds dat een deel van het afval honderdduizenden jaren 
radioactief blijft. Maar ook dat probleem is straks de wereld uit, 
zegt prof. Tim van der Hagen, directeur van het Reactorinstituut van 
de TU Delft. 
Hij werkt in internationaal verband aan de vierde generatie 
kerncentrales, die een revolutionaire verbetering beloven. ‘Het 
uranium kan straks honderd keer zo efficiënt gebruikt worden. Met het 
huidig gebruik is er tegen de huidige lage kostprijs voor 80 jaar 
voorraad, straks dus 8.000 jaar.’ Nu is alleen verrijkt uranium-235 
geschikt als splijtstof, maar in de ontwerpen is ook het laagwaardige 
uranium-238 te gebruiken, legt hij uit. Dat maakt veel afval van 
kerncentrales, dat grotendeels uit uranium-238 bestaat, recyclebaar. 
Ook het langlevende afval als plutonium dat nu langdurig wordt 
opgeslagen, zal in de nieuwe reactoren opnieuw als grondstof kunnen 
dienen. ‘Zo blijf je alleen zitten met splijtingsproducten die 
slechts enkele honderden jaren radioactief blijven.’ 
Overigens vindt Van der Hagen afval geen groot probleem. ‘Borssele 
produceert per jaar maar 1,3 m3 radioactief afval.’ 
Naast efficiënter is de nieuwste reactor volgens de wetenschapper 100 
procent veilig. ‘Evacuatie is bij geen enkel incident meer nodig. In 
het meest extreme geval kan alleen de reactor zelf beschadigd raken, 
maar komt er geen radioactief materiaal naar buiten.’ 
De fysicus verwacht dat de technologie in 2030 marktrijp is. ‘Het 
principe is bewezen. Alleen de praktische uitvoering is nog lastig.

----------------------------------------------------------------------
                            www.laka.org
                   www.kernenergieinnederland.nl

stichting Laka                                         Laka foundation
documentatie en onderzoeks-                documentation and research
centrum kernenergie                        centre on nuclear energy
Ketelhuisplein 43                                 Ketelhuisplein 43
1054 RD Amsterdam                    1054 RD Amsterdam, Netherlands 
tel: 020-6168294                                tel: +31-20-6168294
e-mail: info at laka.org                            e-mail: info at laka.org       
----------------------------------------------------------------------